Maria01

Maria Montessori urodziła się 31 sierpnia 1870 roku, we Włoszech w Chiaravalle koło Ancony. Bez wątpienia wzrastała w atmosferze wiary katolickiej, samodyscypliny, współczucia, u boku surowego ojca, urzędnika skarbowego i nadopiekuńczej matki. W jej biografii wspomina się o jej wrażliwości na krzywdę innych, Robiła np. odzież na drutach dla ubogich rodzin, towarzyszyła upośledzonej ruchowo dziewczynce podczas spacerów. Po ukończeniu dziesiątego roku życia, zachorowała. Przeczuwając jakie wielkie zadanie ma do spełnienia w swoim życiu uspokajała swoją matkę mówiąc: „Nie martw się mamo, ja nie mogę umrzeć, mam jeszcze tyle do zrobienia!” [Miksza, s. 15].

Maria02

Zamiarem młodej dziewczynki było zostać inżynierem, dlatego też pomimo czasów w których żyła wybrała techniczno-przyrodnicza szkołę średnią. Zainteresowania pokierowały ją na studia matematyczne i przyrodnicze w Rzymie, gdzie narodziła się w niej myśl o medycynie. Wbrew przeciwnościom, jakie stanęły na drodze do realizacji celu, udało się jej uzyskać potrzebne zezwolenia i kończy studia medyczne we Włoszech jako jedna z pierwszych kobiet studiujących w latach 1892-1896.

Maria03

Dnia 10 lipca 1896 uzyskała doktorat z psychiatrii i mając kwalifikację lekarza przyjęła asystenturę w szpitalu San Giwanni, prowadząc również własną praktykę lekarską.

Maria Montessori zainteresowała się pedagogiką specjalną, po tym jak obserwowała upośledzone dzieci bawiące się resztkami chleba. Postawiła ona wtedy hipotezę, że do działania dzieci popycha jakaś wewnętrzna siła, dlatego dzieci do rozwoju potrzebują, nie tyle opieki klinicznej, ile zabiegów wychowawczych.

Podczas swoich poszukiwań naukowych interesowała się dziełami francuskich lekarzy-pedagogów Jeana-Marca Gasparda Itarda oraz Eduarda Seguina, którzy w połowie XIX stulecia rozwinęli system wychowawczy pomagający dzieciom upośledzonym umysłowo w rozwoju poprzez zastosowanie pomocy dydaktycznych dotyczących zwłaszcza kształcenia zmysłów.

Maria04

Wiosną 1890 roku, Narodowa Liga Wychowania Dzieci Upośledzonych Umysłowo, której aktywnym była członkiem, otworzyła w Rzymie Instytut Medyczno-Pedagogiczny Kształcenia Nauczycieli dla Opieki i Wychowania Dzieci Umysłowo Upośledzonych, połączony ze szkołą ćwiczeń. Liga powierzyła jej kierowanie tą placówką. To dało jej okazję do eksperymentów nad nowatorskim zastosowaniem materiału dydaktycznego Itarda i Sequina. W tym czasie opracowała również swoją metodykę nauki czytania i pisania. Okres ten później tak opisała: „Bardziej zajęta niż nauczycielka ludowa i zupełnie pozbawiona wakacji, uczyłam dzieci od 8. rano do 7. wieczorem. Te dwa lata praktyki są moim pierwszym i właściwym tytułem do pedagogiki.” [Montessori, s. 27] Nauczane przez nią dzieci z upośledzeniem umysłowym, zaczęły osiągać lepsze wyniki w nauce niż dzieci w normie intelektualnej. Uważała, że jest to spowodowane odmiennymi metodami pracy dydaktycznej.

Maria05

Wychowankowie Montessori mieli ułatwiany rozwój, podczas gdy ich rówieśnicy normalni byli „krępowani i unicestwiani.” Sądziła, że gdyby jej sposób nauczania, który tak cudownie rozwinął upośledzonych, został zastosowany u dzieci normalnych, cud znikłby, a przepaść dzieląca ludzi niepełnosprawnych od normalnych, nigdy by się nie ujawniła. „Kiedy wszyscy podziwiali postępy moich idiotów, rozmyślałam nad przyczynami, które mogły zatrzymać zdolnych uczniów szkół miejskich na tak niskim poziomie.” [Montessori, s.34]

Maria06

Jej sukcesy pedagogiczne spowodowały, że w ramach projektu socjalnego tworzy się ochronka – świetlica. Mieści się ona w Rzymie i uczęszczają do niego ubogie dzieci z dzielnicy San Lorenzo. Dzieci objęte wsparciem, mieściły się w normie intelektualnej. Powierzono Marii Montessori zorganizowanie i kierowanie placówką, którą nazwała Casa dei bambini (Domy dziecięce). W styczniu 1907 roku uroczyście otwarto przedszkole, do której uczęszczało około 50 dzieci w przedziale wiekowym od 3 do 6 roku życia. Nadzór nad dziećmi sprawowała osobiście Maria Montessori oraz niewykwalifikowana pomoc. Jest to intensywny okres przygotowywania opiekunek do pracy z dziećmi oraz tworzenia nowych pomocy. Bardzo zwracała uwagę i zalecała, by niczego dzieciom nie narzucać i nie przeszkadzać im w zajęciach, które same sobie wybiorą.

Maria07

Bardzo ważne stało się dla niej wyposażenie placówki w meble dostosowane do potrzeb dzieci i stosowanie w psychologii eksperymentalnej materiałów własnego projektu. Po kilku tygodniach pobytu dzieci w placówce, zaobserwowała zmiany zachodzące w zachowaniu dzieci, przede wszystkim wzrost zainteresowania materiałem dydaktycznym, wybieranie go chętniej niż typowe zabawki. Taka postawa dzieci zachęcała ją do ciągłego doskonalenia opracowanych przez siebie materiałów dydaktyczny. Przez cały czas rozbudowywała swoje zestawy pomocy, wzbogacając je o nowe pomoce do nauki geografii, gramatyki, matematyki oraz innych przedmiotów nauczania.

Maria08

Obserwując dzieci zauważyła ich zafascynowanie ciszą i włączyła ją do swojego systemu wychowawczego w postaci tzw. „lekcji ciszy”. Są to zajęcia grupowe, polegające na ćwiczeniu koordynacji ruchowej, w czasie których uczniowie starają się zachowywać bez hałasu. Udział w tych zajęciach umożliwia dzieciom nauczenie się, w jaki sposób utrzymać ciszę, usłyszeć co dzieje się wokół, usłyszeć siebie. Lekcje te uznawane są za znak rozpoznawczy programu wychowawczego Montessori. Wprowadziła własne zasady pedagogiczne w stosunku do dziecka, takie jak: swoboda w wyborze materiałów dydaktycznych, dowolność miejsca i czasu pracy, ograniczenie czynności oraz aktywności nauczyciela na rzecz rozwijania samodzielności u dzieci, zniosła nagrody i kary, wprowadziła naukę czytania i pisania oraz podstawy matematyki.

Montessori początkowo podchodziła do pracy z dziećmi w aspekcie diagnostyczno-naukowym. Sprawdzała jak dzieci reagują i w jaki sposób pracują z pomocami rozwojowymi. Zmiany w dzieciach zauważyła już po kilku tygodniach. Z początkowo rozkojarzonych, stawały się one powoli zdolne do coraz dłuższej, wytężonej pracy. Dzięki tym obserwacjom w Case de bambini odkryła kluczowe zjawisko, nazwane polaryzacją uwagi, które polega na głębokiej, skoncentrowanej pracy, w szczególnym skupieniu na zajęciu. [Miksza, s.17]

Maria09

To odkrycie było punktem wyjścia zainteresowania się placówką, szerokiego grona pedagogów z Włoch oraz świata. Sukces spowodował, że w krótkim czasie powstają kolejne placówki Case de bambini w Rzymie, Mediolanie i innych miastach oraz za granicą. W 1909 roku we Włoszech odbywa się kurs dla około 100 nauczycieli przygotowujący do pracy z dziećmi. Pierwszy Międzynarodowy Kurs odbywa się w roku 1913, a do śmierci Montessori odbywa się ich już prawie 40. W roku 1910 Maria Montessori decyduje się zrezygnować ze wszystkich innych zajęć jakie dotychczas wykonywała, również rezygnuje z prawa do wykonywania zawodu lekarza. Od 1911 roku jej metodę zaczęto stosować w szkołach w całych Włoszech, a także w Szwajcarii. Zaczęły powstawać komitety popierające jej pedagogikę, m.in. w Anglii i USA. Dalsze życie Marii Montessori poświęcone było całkowicie propagowaniu własnej metody.

W 1915 roku w Barcelonie Maria Montessori wraz z Anną Marią Maccheroni podjęła się opracowania podstaw wychowania religijnego małego dziecka w duchu wiary katolickiej. Te pierwsze doświadczenia stały się podstawą do późniejszego opracowania nowej metody i programu formacji religijnej dziecka w wieku od 3 do 12 lat przez Sofię Cavalletti (hebraistkę, biblistkę) i Giannę Gobbi (uczennicę Marii Montessori) o nazwie Katecheza Dobrego Pasterza.

Maria10

W roku 1929 powstaje Międzynarodowe Stowarzyszenie Montessori- Associatio Montessori Internationale (AMI), która początkowo siedzibę ma w Berlinie. Jego prezesem zostaje Maria Montessori, a jej syn Mario sekretarzem. Od roku 1936 do dnia dzisiejszego siedzibą AMI jest Amsterdam. Jest to centralna organizacja zajmującą się kształceniem nauczycieli oraz koordynującą działalność towarzystw i placówek montessoriańskich na świecie. Podczas II wojny światowej, rządy faszystowskie w kilku krajach europejskich nie sprzyjały rozwojowi metody, a książki Montessori były palone.

Maria11

W 1936r. ze względu na rozwój dyktatury Mussoliniego we Włoszech, Maria Montessori przeprowadza się wraz z synem Mario do Holandii i zamieszkuje w Amsterdamie. W 1939r. popularyzując swoją metodę wyjeżdża do Indii, gdzie wygłasza kilka wykładów na tamtejszych Uniwersytetach. Wybuch wojny zmusił ją do pozostania tam dłużej. W czerwcu 1940r. ze względu na przyłączenie się Włoch do wojny po stronie Niemiec Maria wraz z Mario zostaje internowana. Mogła się ona poruszać po prowincjach Madras i Kodaikanal, gdzie prowadzi kursy i wykłady. Wspólnie z synem przeszkolili ponad 1000 nauczycieli. Do 1946r. zostaje w Indiach, po czym wraca do Amsterdamu. Po zakończeniu działań wojennych, Maria Montessori stara się ponownie odrodzić ruchy społeczne na rzecz swojej metody. Udaje się jej reaktywować stare jak i powołać nowe stowarzyszenia, ośrodki szkoleniowe, przedszkola i szkoły montessoriańskie.

Maria Montessori została wyróżniona najwyższymi odznaczeniami, przyznawanymi przez uniwersytety i rządy wielu krajów. Otrzymała je za osiągnięcia pedagogiczne i humanistyczne przesłanie zawarte w ideach metody wychowawczej. Wyróżniono ją tytułami Doktora Honoris Causa, na Uniwersytecie w Sorbonie, otrzymuje również Krzyż Legii Honorowej. Otrzymała nominację do Pokojowej Nagrody Nobla.

Maria12

By uczcić jej osiemdziesiąte urodziny, zorganizowano spotkanie poświęcone zagadnieniom pedagogiki. Przerodziło się ono w konferencję międzynarodową, podczas której Maria Montessori wygłosiła trzy wykłady. Zawarła w nich wszystkie podstawowe idee swojej teorii. To tam Mario wypowiedział słynne zdanie, stanowiące zasadę wychowania metodą Montessori „Pomóż mi zrobić to samodzielnie”.

Maria13

W maju 1951 roku odbył się ostatni kongres Montessori organizowany przez AMI z jej udziałem. Brało w nim udział prawie 150. delegatów z siedemnastu krajów. W 1951 roku Maria Montessori planowała podróż do Ghany w celu przeprowadzenia kursu dla nauczycieli afrykańskich. Plany te nie doszły do skutku.

Maria14

Dnia 6 maja 1952 roku w wieku 81 lat, zmarła w Holandii. Tam też została pochowana, jej grób znajduje się w Noordwijk aan Zee. Ostatnim domem Marii Montessori było mieszkanie przy Koniginweg w Amsterdamie, które od czasu jej śmierci jest siedzibą AMI. [Standing] „Została pochowana na małym, katolickim cmentarzu w Noordwijk, grób jej zdobi piękny pomnik wzniesiony przez jej zwolenników. Ale pomnikiem o wiele wspanialszym i - chcemy wierzyć - o wiele trwalszym, jest i będzie ten zbudowany radością i szczęściem, które emanują od tysięcy dzieci, w każdej części świata.” [Standing, s. 72]

 

Biografia:

1. Standing E. M. (1962) M. Montessori, her life and work. Fresno: New American Library

2. Miksza M. (2009). Zrozumieć Montessori czyli Maria Montessori o wychowaniu dziecka. Kraków: Wydawnictwo IMPULS.

3. Montessori M. (1913) Domy dziecięce. Metoda pedagogiki naukowej stosowana w wychowaniu najmłodszych dzieci. Warszawa: Nakład Henryka Lendenfelda.

4. Montessori M., (2005). Domy dziecięce. :Warszawa